Irem
Yeni Üye
Bir erkek ekip üyesi rakamlar, maliyetler ve uygulanabilirlik üzerinden çok güçlü bir çözüm üretebilir. Bir kadın ekip üyesi aynı riskin çalışanlar, müşteriler veya paydaşlar üzerindeki ilişkisel etkilerini daha erken fark edebilir. Ama bunun tam tersi de gayet mümkündür.
Asıl değer cinsiyetten değil, farklı bakış açılarının aynı masada bulunmasından gelir.
Empati de Stratejinin Bir Parçasıdır
Burada “stratejik düşünme” ile “empati”yi birbirinin karşıtı gibi görmek de yanlış olur.
Örneğin bir şirketin maliyetleri düşürmek için personel sayısını azaltma planı yaptığını düşünelim. Stratejik yaklaşım maliyet tasarrufunu hesaplar. İlişkisel ve empatik yaklaşım ise çalışanların motivasyonunu, kurum kültürünü, kalan personelin üzerindeki yükü ve müşteri deneyimini sorgular.
Hangisi doğru?
Aslında ikisi de gerekli.
Çünkü çalışan motivasyonunun bozulması birkaç ay sonra verimlilik kaybına dönüşebilir. Verimlilik kaybı müşteri memnuniyetini etkileyebilir. Müşteri kaybı da finansal riske dönüşebilir.
Yani başlangıçta “insani” gibi görünen bir konu sonunda finansal risk haline gelebilir.
Risk yönetiminin en güçlü taraflarından biri de zaten bu bağlantıları görebilmektir.
Risk Haritalarında İnsan Faktörü Neden Bu Kadar Önemli?
Bence risk haritalarının en çok ihmal edilen taraflarından biri insan faktörü.
Bir prosedür mükemmel olabilir ama çalışanlar onu uygulamıyorsa risk devam eder.
Bir siber güvenlik politikası hazırlanabilir ama çalışanlar şifrelerini paylaşmaya devam ediyorsa sistem yine savunmasızdır.
Bir acil durum planı hazırlanabilir ama çalışanlar planın varlığından haberdar değilse kağıt üzerindeki hazırlığın gerçek hayatta değeri sınırlıdır.
Bu nedenle risk haritasına “insan davranışı” ayrı bir boyut olarak dahil etmek gerekir.
Burada yalnızca çalışan hatasını suçlamak da doğru değil. İnsanların hata yapacağı varsayımıyla sistem tasarlamak daha güçlü bir yaklaşımdır.
Örneğin kritik bir işlemin tek kişinin kontrolüne bırakılması yerine ikinci bir doğrulama mekanizması kurulabilir.
Bu yaklaşım, “İnsan hata yapmasın” demekten daha gerçekçidir.
Risk Haritasını Hazırlarken Hangi Sorular Sorulmalı?
İyi bir risk haritası hazırlamak isteyen bir kurumun sadece “Risk nedir?” diye sormaması gerektiğini düşünüyorum.
Şu sorular çok daha açıklayıcı olabilir:
Bu riskin gerçekleşeceğine dair elimizde hangi somut kanıtlar var?
Puanlamamız veriye mi, uzman görüşüne mi dayanıyor?
En kötü senaryoyu gerçekten hesaba kattık mı?
Bir risk gerçekleşirse başka hangi riskleri tetikleyebilir?
Riskin etkisini kim yaşayacak? Çalışan mı, müşteri mi, yatırımcı mı, toplum mu?
Haritadaki yeşil alan gerçekten güvenli mi, yoksa sadece henüz yeterince veri toplamamış olabilir miyiz?
Risk gerçekleşme ihtimali düşük olduğu için mi önemsiz kabul ediliyor?
Bu risk için belirlediğimiz önlem gerçekten riski azaltıyor mu, yoksa sadece prosedür sayısını mı artırıyor?
Bence son soru özellikle önemli.
Çünkü bazen risk yönetimi, gerçek riskleri azaltmak yerine belge üretme faaliyetlerine dönüşebiliyor.
Risk Haritası Geleceği Tahmin Edebilir mi?
Hayır, en azından tek başına bunu yapamaz.
Risk haritası geleceği tahmin eden bir kristal küre değildir. Belirsizlik altında karar vermeyi kolaylaştıran bir araçtır.
Geçmiş veriler geleceğe ilişkin önemli bilgiler sağlayabilir fakat geleceğin geçmişin birebir tekrarı olacağı varsayımı tehlikelidir. Teknoloji, ekonomik koşullar, mevzuat, çalışan davranışları ve toplumsal koşullar değişebilir.
Bu yüzden risk haritasının düzenli olarak güncellenmesi gerekir.
Bugün düşük görünen bir risk altı ay sonra kritik hale gelebilir.
Ayrıca bazı riskler yavaş gelişir ve uzun süre fark edilmez. İklim kaynaklı fiziksel riskler, tedarik zinciri bağımlılıkları veya yeni teknolojilerin doğurduğu siber tehditler buna örnek gösterilebilir.
Dolayısıyla iyi risk yönetimi “haritayı hazırladık, işimiz bitti” anlayışına değil, sürekli izleme anlayışına dayanmalıdır. ISO 31000 de risk yönetiminde izleme, iletişim ve sürekli iyileştirmeyi önemli unsurlar arasında ele alıyor.
Benim İçin İyi Bir Risk Haritasının Ölçütü Nedir?
Ben bir risk haritasının kalitesini renk sayısına veya kaç risk içerdiğine bakarak değerlendirmem.
Bana göre daha önemli soru şu:
Bu harita gerçekten daha iyi karar almamızı sağlıyor mu?
Eğer cevap hayırsa, dünyanın en profesyonel görünen risk matrisi bile fazla anlam taşımıyor.
İyi bir risk haritası yöneticiyi korkutmak için değil, doğru önceliklendirmeyi yapmak için kullanılmalı. Çalışanların riskleri konuşmasını kolaylaştırmalı. Kurumun kör noktalarını ortaya çıkarmalı. Gerektiğinde “Bunu bilmiyoruz” diyebilme cesareti vermeli.
Çünkü risk yönetiminde en tehlikeli cümlelerden biri “Bu risk kontrol altında” cümlesidir.
Kontrolün gerçekten çalışıp çalışmadığını test etmeden bunu söylemek yalnızca bir varsayımdır.
Sonuç: Haritaya Değil, Haritanın Arkasındaki Düşünceye Bakmak
Risk haritası doğru kullanıldığında son derece değerli bir araçtır. Karmaşık riskleri görünür hale getirir, önceliklendirmeyi kolaylaştırır ve yöneticilerle çalışanlar arasında ortak bir dil oluşturabilir.
Fakat onu mutlak gerçeklik olarak kabul etmek ciddi hatalara yol açabilir.
Olasılık ve etki puanları her zaman kusursuz değildir. Düşük olasılıklı yüksek etkili olaylar kolayca gözden kaçabilir. Riskler birbirinden bağımsız olmayabilir. İnsan faktörü, kurum kültürü ve sosyal ilişkiler yalnızca sayısal değerlerle tam olarak açıklanamayabilir.
Cinsiyet açısından da aynı dikkat gerekiyor. Araştırmalar bazı ortalama farklılıklara işaret etse de bireysel ve grup içi farklılıklar oldukça önemli. Bu nedenle erkekleri yalnızca stratejik, kadınları yalnızca empatik olarak sınıflandırmak yerine, farklı karar verme tarzlarının birlikte kullanılmasını daha verimli buluyorum. Araştırmaların kendisi de risk davranışındaki farklılıkların bağlama ve bireysel değişkenliğe bağlı olduğunu gösteriyor.
Sonuçta risk haritasının asıl değeri kırmızı, sarı ve yeşil renklerde değil.
Asıl değer, o renkleri oluştururken sorduğumuz sorularda.
Bir risk gerçekten ne kadar olası?
Etkisini kim taşıyacak?
Elimizdeki veri ne kadar güvenilir?
Bilmediğimiz şeyler neler?
Ve en önemlisi: Haritayı hazırladıktan sonra gerçekten neyi değiştirdik?
Belki de iyi bir risk yönetiminin en dürüst ölçütü budur. Harita ne kadar güzel görünürse görünsün, eğer kararlarımızı değiştirmiyorsa yalnızca güzel hazırlanmış bir tabloya dönüşür. Ama bizi daha zor sorular sormaya, farklı bakış açılarını dinlemeye ve belirsizliği kabul ederek hareket etmeye zorluyorsa, o zaman gerçekten bir risk yönetimi aracından söz edebiliriz.
Kaynakları metin içinde görünür kılRisk haritası için somut vaka ekle
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Risk haritası için somut vaka ekle
Kişisel girişimi daha özgünleştir
Asıl değer cinsiyetten değil, farklı bakış açılarının aynı masada bulunmasından gelir.
Empati de Stratejinin Bir Parçasıdır
Burada “stratejik düşünme” ile “empati”yi birbirinin karşıtı gibi görmek de yanlış olur.
Örneğin bir şirketin maliyetleri düşürmek için personel sayısını azaltma planı yaptığını düşünelim. Stratejik yaklaşım maliyet tasarrufunu hesaplar. İlişkisel ve empatik yaklaşım ise çalışanların motivasyonunu, kurum kültürünü, kalan personelin üzerindeki yükü ve müşteri deneyimini sorgular.
Hangisi doğru?
Aslında ikisi de gerekli.
Çünkü çalışan motivasyonunun bozulması birkaç ay sonra verimlilik kaybına dönüşebilir. Verimlilik kaybı müşteri memnuniyetini etkileyebilir. Müşteri kaybı da finansal riske dönüşebilir.
Yani başlangıçta “insani” gibi görünen bir konu sonunda finansal risk haline gelebilir.
Risk yönetiminin en güçlü taraflarından biri de zaten bu bağlantıları görebilmektir.
Risk Haritalarında İnsan Faktörü Neden Bu Kadar Önemli?
Bence risk haritalarının en çok ihmal edilen taraflarından biri insan faktörü.
Bir prosedür mükemmel olabilir ama çalışanlar onu uygulamıyorsa risk devam eder.
Bir siber güvenlik politikası hazırlanabilir ama çalışanlar şifrelerini paylaşmaya devam ediyorsa sistem yine savunmasızdır.
Bir acil durum planı hazırlanabilir ama çalışanlar planın varlığından haberdar değilse kağıt üzerindeki hazırlığın gerçek hayatta değeri sınırlıdır.
Bu nedenle risk haritasına “insan davranışı” ayrı bir boyut olarak dahil etmek gerekir.
Burada yalnızca çalışan hatasını suçlamak da doğru değil. İnsanların hata yapacağı varsayımıyla sistem tasarlamak daha güçlü bir yaklaşımdır.
Örneğin kritik bir işlemin tek kişinin kontrolüne bırakılması yerine ikinci bir doğrulama mekanizması kurulabilir.
Bu yaklaşım, “İnsan hata yapmasın” demekten daha gerçekçidir.
Risk Haritasını Hazırlarken Hangi Sorular Sorulmalı?
İyi bir risk haritası hazırlamak isteyen bir kurumun sadece “Risk nedir?” diye sormaması gerektiğini düşünüyorum.
Şu sorular çok daha açıklayıcı olabilir:
Bu riskin gerçekleşeceğine dair elimizde hangi somut kanıtlar var?
Puanlamamız veriye mi, uzman görüşüne mi dayanıyor?
En kötü senaryoyu gerçekten hesaba kattık mı?
Bir risk gerçekleşirse başka hangi riskleri tetikleyebilir?
Riskin etkisini kim yaşayacak? Çalışan mı, müşteri mi, yatırımcı mı, toplum mu?
Haritadaki yeşil alan gerçekten güvenli mi, yoksa sadece henüz yeterince veri toplamamış olabilir miyiz?
Risk gerçekleşme ihtimali düşük olduğu için mi önemsiz kabul ediliyor?
Bu risk için belirlediğimiz önlem gerçekten riski azaltıyor mu, yoksa sadece prosedür sayısını mı artırıyor?
Bence son soru özellikle önemli.
Çünkü bazen risk yönetimi, gerçek riskleri azaltmak yerine belge üretme faaliyetlerine dönüşebiliyor.
Risk Haritası Geleceği Tahmin Edebilir mi?
Hayır, en azından tek başına bunu yapamaz.
Risk haritası geleceği tahmin eden bir kristal küre değildir. Belirsizlik altında karar vermeyi kolaylaştıran bir araçtır.
Geçmiş veriler geleceğe ilişkin önemli bilgiler sağlayabilir fakat geleceğin geçmişin birebir tekrarı olacağı varsayımı tehlikelidir. Teknoloji, ekonomik koşullar, mevzuat, çalışan davranışları ve toplumsal koşullar değişebilir.
Bu yüzden risk haritasının düzenli olarak güncellenmesi gerekir.
Bugün düşük görünen bir risk altı ay sonra kritik hale gelebilir.
Ayrıca bazı riskler yavaş gelişir ve uzun süre fark edilmez. İklim kaynaklı fiziksel riskler, tedarik zinciri bağımlılıkları veya yeni teknolojilerin doğurduğu siber tehditler buna örnek gösterilebilir.
Dolayısıyla iyi risk yönetimi “haritayı hazırladık, işimiz bitti” anlayışına değil, sürekli izleme anlayışına dayanmalıdır. ISO 31000 de risk yönetiminde izleme, iletişim ve sürekli iyileştirmeyi önemli unsurlar arasında ele alıyor.
Benim İçin İyi Bir Risk Haritasının Ölçütü Nedir?
Ben bir risk haritasının kalitesini renk sayısına veya kaç risk içerdiğine bakarak değerlendirmem.
Bana göre daha önemli soru şu:
Bu harita gerçekten daha iyi karar almamızı sağlıyor mu?
Eğer cevap hayırsa, dünyanın en profesyonel görünen risk matrisi bile fazla anlam taşımıyor.
İyi bir risk haritası yöneticiyi korkutmak için değil, doğru önceliklendirmeyi yapmak için kullanılmalı. Çalışanların riskleri konuşmasını kolaylaştırmalı. Kurumun kör noktalarını ortaya çıkarmalı. Gerektiğinde “Bunu bilmiyoruz” diyebilme cesareti vermeli.
Çünkü risk yönetiminde en tehlikeli cümlelerden biri “Bu risk kontrol altında” cümlesidir.
Kontrolün gerçekten çalışıp çalışmadığını test etmeden bunu söylemek yalnızca bir varsayımdır.
Sonuç: Haritaya Değil, Haritanın Arkasındaki Düşünceye Bakmak
Risk haritası doğru kullanıldığında son derece değerli bir araçtır. Karmaşık riskleri görünür hale getirir, önceliklendirmeyi kolaylaştırır ve yöneticilerle çalışanlar arasında ortak bir dil oluşturabilir.
Fakat onu mutlak gerçeklik olarak kabul etmek ciddi hatalara yol açabilir.
Olasılık ve etki puanları her zaman kusursuz değildir. Düşük olasılıklı yüksek etkili olaylar kolayca gözden kaçabilir. Riskler birbirinden bağımsız olmayabilir. İnsan faktörü, kurum kültürü ve sosyal ilişkiler yalnızca sayısal değerlerle tam olarak açıklanamayabilir.
Cinsiyet açısından da aynı dikkat gerekiyor. Araştırmalar bazı ortalama farklılıklara işaret etse de bireysel ve grup içi farklılıklar oldukça önemli. Bu nedenle erkekleri yalnızca stratejik, kadınları yalnızca empatik olarak sınıflandırmak yerine, farklı karar verme tarzlarının birlikte kullanılmasını daha verimli buluyorum. Araştırmaların kendisi de risk davranışındaki farklılıkların bağlama ve bireysel değişkenliğe bağlı olduğunu gösteriyor.
Sonuçta risk haritasının asıl değeri kırmızı, sarı ve yeşil renklerde değil.
Asıl değer, o renkleri oluştururken sorduğumuz sorularda.
Bir risk gerçekten ne kadar olası?
Etkisini kim taşıyacak?
Elimizdeki veri ne kadar güvenilir?
Bilmediğimiz şeyler neler?
Ve en önemlisi: Haritayı hazırladıktan sonra gerçekten neyi değiştirdik?
Belki de iyi bir risk yönetiminin en dürüst ölçütü budur. Harita ne kadar güzel görünürse görünsün, eğer kararlarımızı değiştirmiyorsa yalnızca güzel hazırlanmış bir tabloya dönüşür. Ama bizi daha zor sorular sormaya, farklı bakış açılarını dinlemeye ve belirsizliği kabul ederek hareket etmeye zorluyorsa, o zaman gerçekten bir risk yönetimi aracından söz edebiliriz.
Kaynakları metin içinde görünür kılRisk haritası için somut vaka ekle
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Risk haritası için somut vaka ekle
Kişisel girişimi daha özgünleştir