Pride and Prejudice Nerede Geçiyor? Aşkın, Gururun ve Toplumsal Sınıfların Gölgesinde İngiltere’ye Yolculuk
Geçenlerde Jane Austen’ın Pride and Prejudice romanını yeniden düşünürken kendime şu soruyu sordum: Elizabeth Bennet ile Mr. Darcy bugün yaşasaydı, birbirlerini anlamaları yine bu kadar zaman alır mıydı? Yoksa sosyal medya profillerimiz, ailelerimizin beklentileri, ekonomik kaygılarımız ve ilk izlenimlerimiz, tıpkı romandaki gibi, gerçek duygularımızın önüne mi geçerdi? Bu sorunun peşinden giderken kendimi 19. yüzyıl İngiltere’sinin taşra malikânelerinde, balo salonlarında ve aile sofralarında dolaşırken buldum. Üstelik romanın geçtiği yerleri anlamanın, karakterlerin neden böyle davrandığını anlamakla doğrudan bağlantılı olduğunu fark ettim.
Bu hikâyeyi bir forum konusu olarak paylaşmak istiyorum. Çünkü Pride and Prejudice yalnızca iki insanın birbirine âşık olmasını anlatmıyor. Aynı zamanda insanların hangi koşullarda yaşadığını, kadınların ve erkeklerin toplum içinde hangi rollerle sınırlandırıldığını ve bazen bir insanı tanımak için neden kendi önyargılarımızla yüzleşmemiz gerektiğini de gösteriyor.
Peki, Elizabeth Bennet’in dünyasına birlikte girmeye ne dersiniz?
1. BÖLÜM: HİKÂYE NEREDE GEÇİYOR? İNGİLTERE’NİN SESSİZ TAŞRA YOLLARI
Hikâyemiz, 19. yüzyılın başlarında, İngiltere’nin kırsal bölgelerinde geçiyor. Jane Austen’ın 1813 yılında yayımlanan romanı, belirli bir kasabayı bütün olayların merkezi hâline getirmek yerine, Hertfordshire ve Derbyshire gibi bölgelerdeki malikâneler, köyler ve sosyal çevreler arasında ilerliyor. Romanın temel mekânları arasında Longbourn, Netherfield Park, Rosings Park ve Pemberley bulunuyor.
Bu yerleri yalnızca güzel evler ve geniş bahçeler olarak düşünmeyelim. Her birinin ardında farklı bir ekonomik güç, toplumsal konum ve yaşam biçimi var.
Longbourn, Bennet ailesinin evidir. Elizabeth, Jane, Mary, Kitty ve Lydia burada büyümüştür. Ev, ailenin alışkanlıklarını, kaygılarını ve gelecek beklentilerini temsil eder. Bennet ailesinin beş kızının geleceği, dönemin miras düzeni nedeniyle belirsizdir. Ailenin mülkü erkek soyundan devredilecek şekilde bağlı olduğundan, kızların babalarının ölümünden sonra aynı ekonomik güvenceyle yaşamaya devam etmeleri mümkün değildir.
Netherfield Park ise varlıklı genç Charles Bingley’nin kiraladığı büyük bir malikânedir. Bingley’nin bölgeye gelişi, Bennet ailesinin gündelik hayatını değiştirir. Bir balo, birkaç ziyaret ve tesadüfi karşılaşmalar, Elizabeth ile Darcy’nin hayatlarını birbirine bağlayan olayların başlangıcını oluşturur.
Derbyshire’daki Pemberley ise Darcy’nin evidir. Burası yalnızca zenginliğin değil, Elizabeth’in Darcy hakkında sahip olduğu düşüncelerin değişmeye başladığı yerin de simgesidir. Elizabeth, Darcy’nin malikanesini gördüğünde onun yalnızca kibirli bir adam olmadığını, aynı zamanda sorumlulukları ve başkaları üzerinde etkisi bulunan bir insan olduğunu anlamaya başlar.
Romanın mekânları bu nedenle çok önemlidir. Bir evin büyüklüğü, bir davete kimlerin çağrıldığı veya kimin hangi aileyle görüşebildiği, dönemin toplumsal düzeninde insanların değerini nasıl ölçtüğünü gösterir.
Bir an için kendinizi o dönemde yaşayan genç bir kadın olarak hayal edin. Ailenizin geleceği, kendi seçiminizden çok miras hukukuna, ekonomik koşullara ve yapacağınız evliliğe bağlı olsun. Böyle bir dünyada aşkı özgürce seçmek ne kadar kolay olurdu?
2. BÖLÜM: LONGBourn’DA BİR SABAH VE BEŞ KIZIN GELECEĞİ
Longbourn’da güneş, bahçedeki çiy damlalarını aydınlatırken Bennet ailesinin evinde her zamanki hareketlilik başlamıştı.
Mrs. Bennet, kahvaltı masasının başında heyecanla konuşuyordu.
“Bingley adında genç bir bey Netherfield’a yerleşmiş! Üstelik oldukça varlıklıymış. Düşünebiliyor musunuz? Kızlarımız için ne büyük bir fırsat!”
Mr. Bennet gazetesini indirmeden gülümsedi.
“Umarım adamın kahvaltı alışkanlıkları da serveti kadar iyidir.”
Elizabeth kahkahasını tutamadı. Jane ise annesinin heyecanını kırmamak için nazikçe gülümsedi.
Bu küçük aile sahnesi, romanın mizahını ortaya koyarken dönemin evlilik anlayışını da gözler önüne serer. Mrs. Bennet’in kaygıları ilk bakışta abartılı görünebilir. Ancak onun korkularını anlamak için yaşadığı toplumun kurallarını bilmek gerekir.
O dönemde İngiltere’nin toprak sahibi ailelerinde mülkün erkek varislere aktarılması yaygın bir uygulamaydı. Bennet ailesinin Longbourn üzerindeki hakları, kızların geleceğini güvence altına almıyordu. Bu nedenle Mrs. Bennet için kızlarının iyi bir evlilik yapması yalnızca romantik bir mesele değildi; aynı zamanda ekonomik bir güvenlik sorunuydu.
Burada önemli bir ayrıntı var: Roman, bütün kadınların aynı ekonomik koşullarda yaşadığını söylemez. Darcy gibi varlıklı ailelerden gelen kadınlar ile Charlotte Lucas gibi sınırlı maddi imkânlara sahip kadınların seçenekleri birbirinden farklıdır. Evlilik, bazı kadınlar için duygusal bir tercihken bazıları için barınma, gelir ve toplumsal güvence sağlayan bir anlaşma niteliği taşıyordu.
Elizabeth ise annesinin kaygılarını bütünüyle paylaşmaz. O, evliliğin yalnızca ekonomik bir hesaplamaya indirgenmesine karşı çıkar. Bir insanla hayatını paylaşacaksa onunla konuşabilmek, gülebilmek ve düşüncelerini özgürce ifade edebilmek ister.
Elizabeth’in bu tavrı, onu döneminin toplumsal beklentileriyle karşı karşıya getirir. Çünkü onun dünyasında bir kadının zekâsı ve kişiliği takdir edilse bile bunların ekonomik güvence kadar önemli görülmediği durumlar vardır.
Bence bu bölümde kendimize şu soruyu sormalıyız: Mrs. Bennet gerçekten yüzeysel bir anne midir, yoksa kızlarını korumaya çalışırken korkularının esiri olan bir kadın mıdır?
Bir karakteri anlamak, onun her davranışını onaylamak anlamına gelmez. Bazen bir insanın neden böyle davrandığını anlamak için yaşadığı koşulları görmek yeterlidir.
3. BÖLÜM: NETHERFIELD BALOSU - İLK İZLENİMLERİN KURULDUĞU GECE
Balo gecesi geldiğinde Longbourn’daki heyecan doruğa ulaşmıştı. Jane, Bingley ile dans etmeye hazırlanırken Elizabeth de kız kardeşinin mutluluğuna seviniyordu.
Bingley salona girdiğinde çevresindekilere içtenlikle gülümsedi. İnsanlarla kolayca konuşuyor, dans tekliflerini geri çevirmiyor ve bulunduğu ortamın neşesine katkıda bulunuyordu.
Darcy ise aynı salonda bambaşka bir izlenim bıraktı. Varlıklı, yakışıklı ve saygın bir aileden geliyordu; fakat mesafeli tavırları nedeniyle çevresindekilere soğuk görünüyordu.
Elizabeth’in Darcy ile ilgili düşüncesi, onun hakkında duyduğu sözlerle şekillenmeye başladı. Darcy’nin kendisiyle dans etmek istemediğini öğrenince bunu kişisel bir küçümseme olarak değerlendirdi.
Oysa insanların ilk izlenimleri her zaman gerçeği yansıtmaz.
Darcy, kalabalık ortamlarda rahat davranamayan, sosyal çevresine karşı seçici ve duygularını kolayca ifade edemeyen bir adamdır. Bu özellikleri onun kibirli görünmesine yol açar. Ancak Elizabeth de zeki ve nüktedan olmasına rağmen, kendisini inciten davranışları değerlendirirken zaman zaman aceleci davranır.
Burada erkeklerin ve kadınların farklı yaklaşımlarını ele almak mümkün; fakat bunu değişmez biyolojik kurallar gibi görmek yanlış olur. Darcy, sorunları kontrol etmeye, olayların sonuçlarını hesaplamaya ve hareketlerini ölçüp biçmeye eğilimlidir. Elizabeth ise insanların sözleriyle davranışları arasındaki tutarsızlıkları fark etmeye, ilişkilerin duygusal yönünü anlamaya ve konuşmaların ardındaki niyetleri değerlendirmeye çalışır.
Yine de bu ayrım mutlak değildir. Elizabeth son derece mantıklı kararlar verebilir; Darcy de başkalarının duygularını anlamayı öğrenebilir. Asıl mesele, iki karakterin farklı güçlü yönlerinin başlangıçta birbirini tamamlamak yerine çatışmasıdır.
Balonun sonunda Elizabeth, Darcy’yi kendini beğenmiş biri olarak görür. Darcy ise Elizabeth’in zekâsını ve canlılığını fark etmesine rağmen toplumsal statüye ilişkin önyargılarından bütünüyle kurtulamaz.
İşte aşk hikâyesinin asıl düğümü burada atılır: İki insan birbirini görür, ancak henüz gerçekten tanımaz.
Sizce bir insan hakkında ilk beş dakikada edindiğimiz düşünceler ne kadar güvenilirdir? Birinin sessizliğini kibir, neşesini samimiyet veya özgüvenini üstünlük taslama olarak yorumladığımız oldu mu?
4. BÖLÜM: JANE VE ELIZABETH - İKİ KARDEŞ, İKİ FARKLI BAKIŞ AÇISI
Bingley ile Jane arasındaki yakınlaşma ilerledikçe iki kız kardeşin insanları değerlendirme biçimleri daha belirgin hâle gelir.
Jane, insanların iyi niyetli taraflarını görmeye yatkındır. Başkalarının davranışlarını hemen kötüye yormaz. Elizabeth ise daha sorgulayıcıdır; bir insanın söylediklerinin arkasındaki amacı anlamaya çalışır.
Bir akşam Longbourn’daki odalarında Jane, Bingley’den söz ederken gülümsüyordu.
“Bence o gerçekten iyi biri, Elizabeth. İnsanlarla konuşurken onları rahat hissettiriyor.”
Geçenlerde Jane Austen’ın Pride and Prejudice romanını yeniden düşünürken kendime şu soruyu sordum: Elizabeth Bennet ile Mr. Darcy bugün yaşasaydı, birbirlerini anlamaları yine bu kadar zaman alır mıydı? Yoksa sosyal medya profillerimiz, ailelerimizin beklentileri, ekonomik kaygılarımız ve ilk izlenimlerimiz, tıpkı romandaki gibi, gerçek duygularımızın önüne mi geçerdi? Bu sorunun peşinden giderken kendimi 19. yüzyıl İngiltere’sinin taşra malikânelerinde, balo salonlarında ve aile sofralarında dolaşırken buldum. Üstelik romanın geçtiği yerleri anlamanın, karakterlerin neden böyle davrandığını anlamakla doğrudan bağlantılı olduğunu fark ettim.
Bu hikâyeyi bir forum konusu olarak paylaşmak istiyorum. Çünkü Pride and Prejudice yalnızca iki insanın birbirine âşık olmasını anlatmıyor. Aynı zamanda insanların hangi koşullarda yaşadığını, kadınların ve erkeklerin toplum içinde hangi rollerle sınırlandırıldığını ve bazen bir insanı tanımak için neden kendi önyargılarımızla yüzleşmemiz gerektiğini de gösteriyor.
Peki, Elizabeth Bennet’in dünyasına birlikte girmeye ne dersiniz?
1. BÖLÜM: HİKÂYE NEREDE GEÇİYOR? İNGİLTERE’NİN SESSİZ TAŞRA YOLLARI
Hikâyemiz, 19. yüzyılın başlarında, İngiltere’nin kırsal bölgelerinde geçiyor. Jane Austen’ın 1813 yılında yayımlanan romanı, belirli bir kasabayı bütün olayların merkezi hâline getirmek yerine, Hertfordshire ve Derbyshire gibi bölgelerdeki malikâneler, köyler ve sosyal çevreler arasında ilerliyor. Romanın temel mekânları arasında Longbourn, Netherfield Park, Rosings Park ve Pemberley bulunuyor.
Bu yerleri yalnızca güzel evler ve geniş bahçeler olarak düşünmeyelim. Her birinin ardında farklı bir ekonomik güç, toplumsal konum ve yaşam biçimi var.
Longbourn, Bennet ailesinin evidir. Elizabeth, Jane, Mary, Kitty ve Lydia burada büyümüştür. Ev, ailenin alışkanlıklarını, kaygılarını ve gelecek beklentilerini temsil eder. Bennet ailesinin beş kızının geleceği, dönemin miras düzeni nedeniyle belirsizdir. Ailenin mülkü erkek soyundan devredilecek şekilde bağlı olduğundan, kızların babalarının ölümünden sonra aynı ekonomik güvenceyle yaşamaya devam etmeleri mümkün değildir.
Netherfield Park ise varlıklı genç Charles Bingley’nin kiraladığı büyük bir malikânedir. Bingley’nin bölgeye gelişi, Bennet ailesinin gündelik hayatını değiştirir. Bir balo, birkaç ziyaret ve tesadüfi karşılaşmalar, Elizabeth ile Darcy’nin hayatlarını birbirine bağlayan olayların başlangıcını oluşturur.
Derbyshire’daki Pemberley ise Darcy’nin evidir. Burası yalnızca zenginliğin değil, Elizabeth’in Darcy hakkında sahip olduğu düşüncelerin değişmeye başladığı yerin de simgesidir. Elizabeth, Darcy’nin malikanesini gördüğünde onun yalnızca kibirli bir adam olmadığını, aynı zamanda sorumlulukları ve başkaları üzerinde etkisi bulunan bir insan olduğunu anlamaya başlar.
Romanın mekânları bu nedenle çok önemlidir. Bir evin büyüklüğü, bir davete kimlerin çağrıldığı veya kimin hangi aileyle görüşebildiği, dönemin toplumsal düzeninde insanların değerini nasıl ölçtüğünü gösterir.
Bir an için kendinizi o dönemde yaşayan genç bir kadın olarak hayal edin. Ailenizin geleceği, kendi seçiminizden çok miras hukukuna, ekonomik koşullara ve yapacağınız evliliğe bağlı olsun. Böyle bir dünyada aşkı özgürce seçmek ne kadar kolay olurdu?
2. BÖLÜM: LONGBourn’DA BİR SABAH VE BEŞ KIZIN GELECEĞİ
Longbourn’da güneş, bahçedeki çiy damlalarını aydınlatırken Bennet ailesinin evinde her zamanki hareketlilik başlamıştı.
Mrs. Bennet, kahvaltı masasının başında heyecanla konuşuyordu.
“Bingley adında genç bir bey Netherfield’a yerleşmiş! Üstelik oldukça varlıklıymış. Düşünebiliyor musunuz? Kızlarımız için ne büyük bir fırsat!”
Mr. Bennet gazetesini indirmeden gülümsedi.
“Umarım adamın kahvaltı alışkanlıkları da serveti kadar iyidir.”
Elizabeth kahkahasını tutamadı. Jane ise annesinin heyecanını kırmamak için nazikçe gülümsedi.
Bu küçük aile sahnesi, romanın mizahını ortaya koyarken dönemin evlilik anlayışını da gözler önüne serer. Mrs. Bennet’in kaygıları ilk bakışta abartılı görünebilir. Ancak onun korkularını anlamak için yaşadığı toplumun kurallarını bilmek gerekir.
O dönemde İngiltere’nin toprak sahibi ailelerinde mülkün erkek varislere aktarılması yaygın bir uygulamaydı. Bennet ailesinin Longbourn üzerindeki hakları, kızların geleceğini güvence altına almıyordu. Bu nedenle Mrs. Bennet için kızlarının iyi bir evlilik yapması yalnızca romantik bir mesele değildi; aynı zamanda ekonomik bir güvenlik sorunuydu.
Burada önemli bir ayrıntı var: Roman, bütün kadınların aynı ekonomik koşullarda yaşadığını söylemez. Darcy gibi varlıklı ailelerden gelen kadınlar ile Charlotte Lucas gibi sınırlı maddi imkânlara sahip kadınların seçenekleri birbirinden farklıdır. Evlilik, bazı kadınlar için duygusal bir tercihken bazıları için barınma, gelir ve toplumsal güvence sağlayan bir anlaşma niteliği taşıyordu.
Elizabeth ise annesinin kaygılarını bütünüyle paylaşmaz. O, evliliğin yalnızca ekonomik bir hesaplamaya indirgenmesine karşı çıkar. Bir insanla hayatını paylaşacaksa onunla konuşabilmek, gülebilmek ve düşüncelerini özgürce ifade edebilmek ister.
Elizabeth’in bu tavrı, onu döneminin toplumsal beklentileriyle karşı karşıya getirir. Çünkü onun dünyasında bir kadının zekâsı ve kişiliği takdir edilse bile bunların ekonomik güvence kadar önemli görülmediği durumlar vardır.
Bence bu bölümde kendimize şu soruyu sormalıyız: Mrs. Bennet gerçekten yüzeysel bir anne midir, yoksa kızlarını korumaya çalışırken korkularının esiri olan bir kadın mıdır?
Bir karakteri anlamak, onun her davranışını onaylamak anlamına gelmez. Bazen bir insanın neden böyle davrandığını anlamak için yaşadığı koşulları görmek yeterlidir.
3. BÖLÜM: NETHERFIELD BALOSU - İLK İZLENİMLERİN KURULDUĞU GECE
Balo gecesi geldiğinde Longbourn’daki heyecan doruğa ulaşmıştı. Jane, Bingley ile dans etmeye hazırlanırken Elizabeth de kız kardeşinin mutluluğuna seviniyordu.
Bingley salona girdiğinde çevresindekilere içtenlikle gülümsedi. İnsanlarla kolayca konuşuyor, dans tekliflerini geri çevirmiyor ve bulunduğu ortamın neşesine katkıda bulunuyordu.
Darcy ise aynı salonda bambaşka bir izlenim bıraktı. Varlıklı, yakışıklı ve saygın bir aileden geliyordu; fakat mesafeli tavırları nedeniyle çevresindekilere soğuk görünüyordu.
Elizabeth’in Darcy ile ilgili düşüncesi, onun hakkında duyduğu sözlerle şekillenmeye başladı. Darcy’nin kendisiyle dans etmek istemediğini öğrenince bunu kişisel bir küçümseme olarak değerlendirdi.
Oysa insanların ilk izlenimleri her zaman gerçeği yansıtmaz.
Darcy, kalabalık ortamlarda rahat davranamayan, sosyal çevresine karşı seçici ve duygularını kolayca ifade edemeyen bir adamdır. Bu özellikleri onun kibirli görünmesine yol açar. Ancak Elizabeth de zeki ve nüktedan olmasına rağmen, kendisini inciten davranışları değerlendirirken zaman zaman aceleci davranır.
Burada erkeklerin ve kadınların farklı yaklaşımlarını ele almak mümkün; fakat bunu değişmez biyolojik kurallar gibi görmek yanlış olur. Darcy, sorunları kontrol etmeye, olayların sonuçlarını hesaplamaya ve hareketlerini ölçüp biçmeye eğilimlidir. Elizabeth ise insanların sözleriyle davranışları arasındaki tutarsızlıkları fark etmeye, ilişkilerin duygusal yönünü anlamaya ve konuşmaların ardındaki niyetleri değerlendirmeye çalışır.
Yine de bu ayrım mutlak değildir. Elizabeth son derece mantıklı kararlar verebilir; Darcy de başkalarının duygularını anlamayı öğrenebilir. Asıl mesele, iki karakterin farklı güçlü yönlerinin başlangıçta birbirini tamamlamak yerine çatışmasıdır.
Balonun sonunda Elizabeth, Darcy’yi kendini beğenmiş biri olarak görür. Darcy ise Elizabeth’in zekâsını ve canlılığını fark etmesine rağmen toplumsal statüye ilişkin önyargılarından bütünüyle kurtulamaz.
İşte aşk hikâyesinin asıl düğümü burada atılır: İki insan birbirini görür, ancak henüz gerçekten tanımaz.
Sizce bir insan hakkında ilk beş dakikada edindiğimiz düşünceler ne kadar güvenilirdir? Birinin sessizliğini kibir, neşesini samimiyet veya özgüvenini üstünlük taslama olarak yorumladığımız oldu mu?
4. BÖLÜM: JANE VE ELIZABETH - İKİ KARDEŞ, İKİ FARKLI BAKIŞ AÇISI
Bingley ile Jane arasındaki yakınlaşma ilerledikçe iki kız kardeşin insanları değerlendirme biçimleri daha belirgin hâle gelir.
Jane, insanların iyi niyetli taraflarını görmeye yatkındır. Başkalarının davranışlarını hemen kötüye yormaz. Elizabeth ise daha sorgulayıcıdır; bir insanın söylediklerinin arkasındaki amacı anlamaya çalışır.
Bir akşam Longbourn’daki odalarında Jane, Bingley’den söz ederken gülümsüyordu.
“Bence o gerçekten iyi biri, Elizabeth. İnsanlarla konuşurken onları rahat hissettiriyor.”