Onur
Yeni Üye
Bu önemli bir nüans.
Yani “PTH yüksek → kalp bozulur → nefes darlığı olur” şeklinde doğrusal bir denklem kuramayız.
Ama ciddi hiperkalsemi, ritim bozukluğu veya kalp fonksiyonlarında bozulma gelişmişse nefes darlığı ortaya çıkabilir.
2020'de yayımlanan bir vaka raporunda hiperkalsemik kriz, yüksek PTH ve göğüs boşluğundaki paratiroid adenomu bulunan bir hastada çarpıntı, nefes darlığı, halsizlik, bulantı ve kilo kaybı birlikte görülmüş. Tedavi ve paratiroid ameliyatı sonrasında kalsiyum ve PTH normale dönmüş. PubMed
Kadınlarda ve erkeklerde mesele neden farklı hissedilebilir?
Burada biyolojik bir “kadın şöyle, erkek böyle” kuralı koymak doğru olmaz. Fakat forumlarda hastaların hastalığı anlatma biçimlerinde farklı öncelikler görülebiliyor.
Bazı erkek hastalar özellikle iş kapasitesinin düşmesi, merdiven çıkamama, spor yapamama, işe yetişememe veya fiziksel performans kaybı üzerinden durumu tarif edebiliyor. “Eskiden üçüncü kata çıkıyordum, şimdi bir kat sonra duruyorum” gibi ölçülebilir karşılaştırmalar doktor açısından da değerli olabilir.
Kadın hastalar ise bazı durumlarda günlük yaşamın sosyal tarafını, sürekli yorgunluk nedeniyle aile içindeki sorumlulukların aksamasını, uyku bozukluğunu veya kaygıyı daha fazla gündeme getirebiliyor. Bunun nedeni biyolojik olarak kadınların farklı tepki vermesi değil; sağlık deneyiminin sosyal ve psikolojik boyutunun kişiden kişiye değişmesidir.
Üstelik primer hiperparatiroidizmin özellikle menopoz sonrası kadınlarda daha sık görülmesi, bu konunun kemik sağlığıyla da kesişmesine neden oluyor. Mayo Clinic, menopoz sonrası dönemi primer hiperparatiroidizm açısından risk faktörleri arasında sayıyor. Mayo Clinic
Dolayısıyla “nefesim daralıyor” şikâyetini sadece akciğer açısından değerlendirmek kadar, kişinin yorgunluk, kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı, uyku, kaygı ve fiziksel kapasitesindeki değişimleri birlikte ele almak da önemli.
PTH yüksek çıktıysa hangi değerlere birlikte bakılmalı?
Bence forumlarda en çok gözden kaçan nokta bu.
Sadece “PTH kaç?” sorusu yeterli değil.
Genellikle şu tablo daha anlamlıdır:
PTH + total kalsiyum + albümin + gerektiğinde iyonize kalsiyum + fosfor + 25-OH D vitamini + kreatinin/eGFR
Bunlara göre PTH yüksekliğinin altında yatan mekanizma araştırılır.
Örneğin PTH 150 çıkmış bir kişinin durumunu yalnızca bu sayıya bakarak yorumlayamayız. Bir kişide kalsiyum 10,8 mg/dL iken başka bir kişide 8,5 mg/dL olabilir. Bir başka kişide D vitamini ciddi derecede düşük olabilir. Bir başkasında böbrek fonksiyonları bozulmuş olabilir.
Bu dört kişinin “PTH'si 150” olsa bile klinik hikâyeleri aynı değildir.
NIDDK, primer hiperparatiroidizm tanısında yüksek kalsiyumla birlikte yüksek veya uygunsuz şekilde normal PTH bulunmasının önemli olduğunu; bazen PTH yüksekken kalsiyumun henüz normal olabileceğini belirtiyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü
Bu yüzden tek bir laboratuvar değerini bütün şikâyetlerin açıklaması olarak görmek doğru olmaz.
Nefes darlığı varsa “PTH'dendir” deyip geçmek neden tehlikeli?
Çünkü nefes darlığının çok daha sık görülen nedenleri var.
Astım, KOAH, kansızlık, kalp yetmezliği, ritim bozuklukları, akciğer enfeksiyonları, pulmoner emboli, kondisyon düşüklüğü, obezite, anksiyete ve başka birçok durum nefes darlığına yol açabilir.
Dolayısıyla PTH yüksek çıkan bir kişinin nefes darlığı varsa, bütün tabloyu otomatik olarak endokrinolojiye bağlamak hatalı olabilir.
Özellikle istirahatte başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, morarma, belirgin çarpıntı, bilinç değişikliği veya hızla kötüleşen solunum güçlüğü varsa acil değerlendirme gerekir.
Ayrıca nefes darlığı yeni başladıysa ve beraberinde ciddi susama, çok sık idrara çıkma, kusma, belirgin halsizlik veya bilinç bulanıklığı varsa ciddi hiperkalsemi olasılığı da değerlendirilmelidir. Primer hiperparatiroidizmde ağır hiperkalsemi bu tür sistemik sorunlara yol açabilir. PubMed Central (PMC)+1
Benim çıkarımım: PTH ile nefes darlığı arasındaki ilişki “doğrudan” değil, bir ağ şeklinde
Mevcut verileri birlikte düşündüğümde ortaya çıkan tablo şu:
PTH ↑ → kalsiyum/fosfor dengesi bozulabilir → kas fonksiyonu etkilenebilir → fiziksel kapasite düşebilir → nefes darlığı hissedilebilir.
Buna alternatif olarak:
PTH ↑ → hiperkalsemi → kalp-damar sistemi etkilenebilir → nefes darlığı ortaya çıkabilir.
Ya da çok daha nadiren:
Paratiroid adenomu büyür → trakeaya/göğüs yapılarına bası → mekanik nefes darlığı gelişir.
Sekonder hiperparatiroidizmde ise:
Böbrek hastalığı → fosfor/kalsiyum/D vitamini dengesi bozulur → PTH yükselir → aynı zamanda böbrek ve kardiyopulmoner hastalığın kendisi nefes darlığına katkıda bulunabilir.
Bu son bağlantı özellikle önemli. Çünkü burada PTH, nefes darlığının nedeni değil, daha büyük bir metabolik hastalık zincirinin göstergesi olabilir.
Forumda asıl tartışılması gereken soru ne?
Bence “PTH nefes darlığı yapar mı?” sorusundan daha faydalı soru şu:
“Benim nefes darlığım PTH yüksekliğinin kendisinden mi, PTH yüksekliğine neden olan hastalıktan mı, yoksa tamamen başka bir sebepten mi kaynaklanıyor?”
Bu ayrımı yapabilmek için kişinin PTH değeri kadar kalsiyum, fosfor, D vitamini, böbrek fonksiyonları ve mevcut kalp-akciğer bulguları önem taşıyor.
Üstelik elimizde tamamen teorik veriler de yok. Küçük bir klinik çalışmada semptomatik hiperparatiroidizmi olan hastaların önemli bir bölümünde ameliyat öncesi solunum fonksiyonlarının düşük olduğu ve cerrahi sonrasında iyileştiği gösterilmiş. PubMed Öte yandan ağır hiperkalsemik krizlerde kalp ve solunum yetmezliği bildiren vaka raporları da mevcut. PubMed
Ama bunları, toplumdaki her PTH yüksekliği için geçerli bir kural gibi yorumlamak doğru olmaz.
Sizde PTH yüksekliğiyle birlikte nefes darlığı varsa; PTH kaç, kalsiyum kaç, fosfor kaç, D vitamini ve kreatinin nasıl, nefes darlığı eforla mı yoksa istirahatte mi oluyor? Bu bilgiler olmadan “nedeni kesin parathormon” demek mümkün değil.
Bir de merak ettiğim şu: PTH yüksekliği nedeniyle takip edilen kişilerde nefes darlığı yaşayan başka arkadaşlar var mı? Sizde kalsiyum da yüksek miydi, yoksa PTH yüksek olup kalsiyum normal miydi? Özellikle ameliyat veya başka bir tedaviden sonra nefes darlığında değişiklik yaşayanların deneyimleri, bu konunun gerçek hayattaki farklı yüzlerini anlamak açısından oldukça değerli olabilir.
Yani “PTH yüksek → kalp bozulur → nefes darlığı olur” şeklinde doğrusal bir denklem kuramayız.
Ama ciddi hiperkalsemi, ritim bozukluğu veya kalp fonksiyonlarında bozulma gelişmişse nefes darlığı ortaya çıkabilir.
2020'de yayımlanan bir vaka raporunda hiperkalsemik kriz, yüksek PTH ve göğüs boşluğundaki paratiroid adenomu bulunan bir hastada çarpıntı, nefes darlığı, halsizlik, bulantı ve kilo kaybı birlikte görülmüş. Tedavi ve paratiroid ameliyatı sonrasında kalsiyum ve PTH normale dönmüş. PubMed
Kadınlarda ve erkeklerde mesele neden farklı hissedilebilir?
Burada biyolojik bir “kadın şöyle, erkek böyle” kuralı koymak doğru olmaz. Fakat forumlarda hastaların hastalığı anlatma biçimlerinde farklı öncelikler görülebiliyor.
Bazı erkek hastalar özellikle iş kapasitesinin düşmesi, merdiven çıkamama, spor yapamama, işe yetişememe veya fiziksel performans kaybı üzerinden durumu tarif edebiliyor. “Eskiden üçüncü kata çıkıyordum, şimdi bir kat sonra duruyorum” gibi ölçülebilir karşılaştırmalar doktor açısından da değerli olabilir.
Kadın hastalar ise bazı durumlarda günlük yaşamın sosyal tarafını, sürekli yorgunluk nedeniyle aile içindeki sorumlulukların aksamasını, uyku bozukluğunu veya kaygıyı daha fazla gündeme getirebiliyor. Bunun nedeni biyolojik olarak kadınların farklı tepki vermesi değil; sağlık deneyiminin sosyal ve psikolojik boyutunun kişiden kişiye değişmesidir.
Üstelik primer hiperparatiroidizmin özellikle menopoz sonrası kadınlarda daha sık görülmesi, bu konunun kemik sağlığıyla da kesişmesine neden oluyor. Mayo Clinic, menopoz sonrası dönemi primer hiperparatiroidizm açısından risk faktörleri arasında sayıyor. Mayo Clinic
Dolayısıyla “nefesim daralıyor” şikâyetini sadece akciğer açısından değerlendirmek kadar, kişinin yorgunluk, kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı, uyku, kaygı ve fiziksel kapasitesindeki değişimleri birlikte ele almak da önemli.
PTH yüksek çıktıysa hangi değerlere birlikte bakılmalı?
Bence forumlarda en çok gözden kaçan nokta bu.
Sadece “PTH kaç?” sorusu yeterli değil.
Genellikle şu tablo daha anlamlıdır:
PTH + total kalsiyum + albümin + gerektiğinde iyonize kalsiyum + fosfor + 25-OH D vitamini + kreatinin/eGFR
Bunlara göre PTH yüksekliğinin altında yatan mekanizma araştırılır.
Örneğin PTH 150 çıkmış bir kişinin durumunu yalnızca bu sayıya bakarak yorumlayamayız. Bir kişide kalsiyum 10,8 mg/dL iken başka bir kişide 8,5 mg/dL olabilir. Bir başka kişide D vitamini ciddi derecede düşük olabilir. Bir başkasında böbrek fonksiyonları bozulmuş olabilir.
Bu dört kişinin “PTH'si 150” olsa bile klinik hikâyeleri aynı değildir.
NIDDK, primer hiperparatiroidizm tanısında yüksek kalsiyumla birlikte yüksek veya uygunsuz şekilde normal PTH bulunmasının önemli olduğunu; bazen PTH yüksekken kalsiyumun henüz normal olabileceğini belirtiyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü
Bu yüzden tek bir laboratuvar değerini bütün şikâyetlerin açıklaması olarak görmek doğru olmaz.
Nefes darlığı varsa “PTH'dendir” deyip geçmek neden tehlikeli?
Çünkü nefes darlığının çok daha sık görülen nedenleri var.
Astım, KOAH, kansızlık, kalp yetmezliği, ritim bozuklukları, akciğer enfeksiyonları, pulmoner emboli, kondisyon düşüklüğü, obezite, anksiyete ve başka birçok durum nefes darlığına yol açabilir.
Dolayısıyla PTH yüksek çıkan bir kişinin nefes darlığı varsa, bütün tabloyu otomatik olarak endokrinolojiye bağlamak hatalı olabilir.
Özellikle istirahatte başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, morarma, belirgin çarpıntı, bilinç değişikliği veya hızla kötüleşen solunum güçlüğü varsa acil değerlendirme gerekir.
Ayrıca nefes darlığı yeni başladıysa ve beraberinde ciddi susama, çok sık idrara çıkma, kusma, belirgin halsizlik veya bilinç bulanıklığı varsa ciddi hiperkalsemi olasılığı da değerlendirilmelidir. Primer hiperparatiroidizmde ağır hiperkalsemi bu tür sistemik sorunlara yol açabilir. PubMed Central (PMC)+1
Benim çıkarımım: PTH ile nefes darlığı arasındaki ilişki “doğrudan” değil, bir ağ şeklinde
Mevcut verileri birlikte düşündüğümde ortaya çıkan tablo şu:
PTH ↑ → kalsiyum/fosfor dengesi bozulabilir → kas fonksiyonu etkilenebilir → fiziksel kapasite düşebilir → nefes darlığı hissedilebilir.
Buna alternatif olarak:
PTH ↑ → hiperkalsemi → kalp-damar sistemi etkilenebilir → nefes darlığı ortaya çıkabilir.
Ya da çok daha nadiren:
Paratiroid adenomu büyür → trakeaya/göğüs yapılarına bası → mekanik nefes darlığı gelişir.
Sekonder hiperparatiroidizmde ise:
Böbrek hastalığı → fosfor/kalsiyum/D vitamini dengesi bozulur → PTH yükselir → aynı zamanda böbrek ve kardiyopulmoner hastalığın kendisi nefes darlığına katkıda bulunabilir.
Bu son bağlantı özellikle önemli. Çünkü burada PTH, nefes darlığının nedeni değil, daha büyük bir metabolik hastalık zincirinin göstergesi olabilir.
Forumda asıl tartışılması gereken soru ne?
Bence “PTH nefes darlığı yapar mı?” sorusundan daha faydalı soru şu:
“Benim nefes darlığım PTH yüksekliğinin kendisinden mi, PTH yüksekliğine neden olan hastalıktan mı, yoksa tamamen başka bir sebepten mi kaynaklanıyor?”
Bu ayrımı yapabilmek için kişinin PTH değeri kadar kalsiyum, fosfor, D vitamini, böbrek fonksiyonları ve mevcut kalp-akciğer bulguları önem taşıyor.
Üstelik elimizde tamamen teorik veriler de yok. Küçük bir klinik çalışmada semptomatik hiperparatiroidizmi olan hastaların önemli bir bölümünde ameliyat öncesi solunum fonksiyonlarının düşük olduğu ve cerrahi sonrasında iyileştiği gösterilmiş. PubMed Öte yandan ağır hiperkalsemik krizlerde kalp ve solunum yetmezliği bildiren vaka raporları da mevcut. PubMed
Ama bunları, toplumdaki her PTH yüksekliği için geçerli bir kural gibi yorumlamak doğru olmaz.
Sizde PTH yüksekliğiyle birlikte nefes darlığı varsa; PTH kaç, kalsiyum kaç, fosfor kaç, D vitamini ve kreatinin nasıl, nefes darlığı eforla mı yoksa istirahatte mi oluyor? Bu bilgiler olmadan “nedeni kesin parathormon” demek mümkün değil.
Bir de merak ettiğim şu: PTH yüksekliği nedeniyle takip edilen kişilerde nefes darlığı yaşayan başka arkadaşlar var mı? Sizde kalsiyum da yüksek miydi, yoksa PTH yüksek olup kalsiyum normal miydi? Özellikle ameliyat veya başka bir tedaviden sonra nefes darlığında değişiklik yaşayanların deneyimleri, bu konunun gerçek hayattaki farklı yüzlerini anlamak açısından oldukça değerli olabilir.